Họ cười, nhưng chúng ta khóc!

Những nạn nhân ú ớ gật đầu chào ông cười vui vẻ. Tác giả Thu An (phải) cùng Đặng Minh Bằng (16 tuổi) - nhân vật trong triển lãm ảnh Da cam - Thông điệp trái tim - tại bảo tồn Chứng tích chiến tranh, TP.HCM - Ảnh: Hoàng Thạch Vân Hình như được đi dự triển lãm là niềm vui của đoàn nạn nhân chất độc da cam của cơ sở nuôi trẻ khuyết tật An Phúc (Q.Bình Thạnh, TP.HCM). Nhưng trước đó, NSNA Thu An được bà Huỳnh Ngọc Vân - giám đốc Bảo tàng Chứng tích chiến tranh - kể lại một đoàn du khách người Đức đến xem ảnh treo chiều bữa qua, và họ lẳng lặng khóc. Đoàn nạn nhân chất độc da cam đến dự triển lãm trên xe lăn. Họ đều ở tuổi trưởng thành, nhưng khuyết tật không đầy đủ tay, chân, hoặc bị liệt... bien quang cao Có anh độ tuổi 30 trông thấy ảnh của mình cười lên mừng rỡ, cố ngẩng cao cái cổ nghiêng nghiêng nhìn, miệng ú ớ không nói nổi thành lời. Toàn bộ họ đều là nạn nhân của di chứng chất độc da cam có trong thuốc diệt cỏ do quân đội Mỹ rải xuống Việt Nam trong thời chiến. NSNA Thu An giới thiệu ảnh cưới hạnh phúc của cô gái Trịnh Thị Duyên (22 tuổi, quê Nghệ An) và anh Lê Văn Bình (25 tuổi, quê Đồng Tháp). Cả hai đều là nạn nhân, gặp nhau và yêu nhau ở cơ sở An Phúc. Hôm đám cưới họ ở Bảo tàng Chứng tích chiến tranh, Thu An đến chụp ảnh cưới và nhớ mãi phòng tân hôn của họ chỉ là mấy mét vuông vải màn giăng dưới gầm cầu thang. Chia vui với đôi vợ chồng trẻ, nhưng không khỏi ái ngại khi nhìn đứa con gái 20 tháng tuổi Lê Thủy Tiên mà Duyên đang ẵm trên tay. Duyên kể: “Lúc mang bầu, vợ chồng em cũng lo âu, được mọi người động viên đi khám. Cũng may là bác sĩ nói con gái em không bị gì!”. Nhưng không phải ai cũng có ngã rẽ hạnh phúc như Trịnh Thị Duyên. Hai em Duyên cũng bị nhiễm độc từ ông nội và ông ngoại tham gia mặt trận miền Nam, nằm liệt giường không thể tự coi ngó ở quê. Những người bạn xung quanh Duyên ở cơ sở An Phúc cũng nhiều trường hợp đau lòng như vậy. Để có được 50 bức ảnh tại triển lãm Da cam - Thông điệp trái tim (từ ngày 8-8 đến tháng 10-2014 tại bảo tồn Chứng tích chiến tranh), NSNA Thu An đã bắt đầu chụp trẻ con nhiễm chất độc da cam từ năm 2001. Ông kể: “Khó nhất là việc làm quen với các em. Thông thường các em vì mặc cảm thân thể dị tật nên dễ xa lánh, tránh né người lạ. Đặc biệt là những em gái bị thương tổn nặng nề với thân thể khuyết thiếu của mình. Tôi phải dành nhiều thời gian gần gụi, làm quen, chơi đùa với các em. Phải để các em quen, các em chấp nhận rồi sau đó mới chụp ảnh”. Không những chơi đùa, chụp hình với các nạn nhân chất độc da cam ở làng Hòa Bình (Bệnh viện Từ Dũ, TP.HCM), cơ sở An Phúc... Thu An còn theo các nạn nhân trong những chuyến đi chơi xa. “Bất cứ lúc nào, nếu có thời cơ là tôi đến để nhìn ngắm các em nô đùa, vui chơi, học tập... Các em lớn đón đưa các em nhỏ đi học, cùng nhau tắm rửa, đút cơm, đùm bọc xót thương, vượt qua nghịch cảnh để sống. Nếu hỏi rằng điều gì khiến tôi cảm thấy cảm phục nhất thì đó chính là tấm gương phấn đấu từng ngày của các em để sống, để tồn tại!” - Thu An xúc động nói. Nghe chi tiết tham khảo đâu có một quy ước: những bức ảnh không nhấn thêm vào sự xấu số, không xoáy sâu vào thảm cảnh của các nạn nhân. Chỉ có những hình ảnh các nạn nhân vui đùa, tươi cười, lạc quan với cuộc sống phía trước. Nhưng đứng trước mỗi bức ảnh, người xem lại cảm thấy trái tim mình như bị bóp nghẹt khi đối diện với những nạn nhân dị tật, những thân con người bị hủy hoại, những cuộc đời bị cướp mất một cách đau đớn. Xúc cảm như nhấn chìm ta. Nhưng sau đó là ngôn ngữ lý trí, hãy cười lên, hãy cười tươi như các nạn nhân bữa nay để hướng tới ngày mai, để nối sống. Dù số phận được định đoạt thế nào, xấu số nào từ lúc sinh ra thì mỗi con người vẫn phải lạc quan, để tiếp tục sống. Nhưng khi bắt đầu cười lên, cũng là lúc ta không kìm được dòng nước mắt trào ra ấm nóng. Những nạn nhân cười, nhưng chúng ta có thể khóc! QUANG THI